Snoezelen is veel meer dan ontspannen

9 september 2026

Een waterbed dat meetrilt met muziek, gedimd licht, bewegende beelden, geuren en een bubbelbuis. In de snoezelruimte van participatielocatie De Kosmos kunnen cliënten even tot rust komen. Maar snoezelen is veel meer dan ontspannen. Je kunt iemand er ook mee activeren, prikkels laten ervaren of contact stimuleren. Wat je doet, hangt af van de cliënt én van het moment. “Je kunt het op verschillende manieren inzetten. Dat maakt het juist zo mooi”, vertelt begeleider Nina.

Snoezelen helpt je te ontdekken waar een cliënt op reageert en wat rust of juist beweging brengt.

Niet alleen tot rust komen

Bij snoezelen prikkel je verschillende zintuigen met bijvoorbeeld licht, geluid, geur, tast en beweging. Dat kan iemand helpen ontspannen, maar snoezelen kan ook activeren. Nina ziet dat in de praktijk. “Met de bubbelbuis kun je door middel van spraak, geluid of aanraking iets laten gebeuren. Dat kan ervoor zorgen dat iemand bewegingen gaat maken of geluid.” Ook het waterbed kun je op verschillende manieren gebruiken. Muziek brengt het water in trilling, waardoor een cliënt de muziek door het lichaam kan voelen. Dat kan ontspannen, maar je kunt het ook gebruiken om iemand juist iets meer te laten voelen en ervaren.”

Onderzoek naar snoezelen laat positieve effecten zien, onder meer op stemming, gedrag en betrokkenheid. Tegelijkertijd weten onderzoekers nog niet precies welke manier van snoezelen voor wie het beste werkt. Goed kijken naar de individuele cliënt blijft daarom belangrijk.

Niet alles wat mooi is, werkt

Bij het inrichten van een snoezelruimte kun je uit talloze materialen kiezen. Maar meer is niet automatisch beter. John, adviseur bij leverancier Barry Emons, hielp de nieuwe snoezelruimte van De Kosmos realiseren. Hij begint met vragen als: wie gebruikt de ruimte? Wat heeft deze persoon nodig? Gaat iemand alleen of met een groep? Wil je ontspanning stimuleren of juist activiteit?

John ziet regelmatig dat mensen enthousiast worden van een product uit een catalogus. “Dan vraag ik: ‘vind jij dat mooi, of vindt de cliënt dat mooi?’ De ene cliënt reageert op projecties, de ander op muziek, warmte of trillingen. Waar ligt de interesse? Waar komt de ontspanning door? Snoezelen vraagt om maatwerk.”

Soms zijn 10 minuten genoeg

Ook het moment waarop je snoezelen inzet, maakt verschil. De Kosmos heeft vaste snoezelmomenten, maar cliënten kunnen de ruimte ook tussendoor gebruiken. “Als het iemand allemaal even te veel wordt en diegene gespannen of gestrest raakt, kan de snoezelruimte helpen om weer in de ontspanning te komen”, vertelt Nina. “Soms is 10 minuten of een kwartiertje al genoeg. Dan komt iemand er toch weer wat rustiger uit.”

Dat kan ook van betekenis zijn voor cliënten die intensieve zorg nodig hebben en bij wie spanning soms oploopt. Soms weet een begeleider bijvoorbeeld dat het eten of een busrit spanning oproept. Dan kan een snoezelmoment vooraf helpen. John: “Je moet weten wat je doet en waarom je het doet. En waarom je iets aanzet of juist niet aanzet.”

Kijken en observeren

Daar ligt een belangrijke rol voor de begeleider. Die zet niet simpelweg alle materialen aan, maar kijkt hoe iemand reageert. “Je kijkt echt cliëntgericht”, zegt Nina. Sommige cliënten kunnen zelfstandig naar de snoezelruimte, terwijl anderen begeleiding nodig hebben. Tijdens het vaste groepsmoment gaat altijd een begeleider mee.”

Ook te veel ontspanning vraagt aandacht. Sommige cliënten vallen in slaap. “Je moet wel opletten dat iemand niet te lang slaapt, want dan verstoort het dag- en nachtritme.” Aan het einde van het uur loopt Nina daarom langs de cliënten en helpt ze hen rustig uit de ontspanning te komen. Daarna drinken ze koffie. “We gaan niet meteen keihard weer in de activatie. Eerst even weer op de wereld komen.”

Contact maken

Snoezelen kan begeleiders ook helpen om contact te maken met iemand. Daarbij kunnen heel kleine dingen belangrijk zijn. Reageert iemand op de geur van zeep? Op een kleur, muziek of de structuur van een handdoek? Door dat te observeren, leert een begeleider steeds beter wat iemand prettig vindt en waar iemand op reageert. Die kennis kun je vervolgens ook op andere momenten in de dagelijkse begeleiding gebruiken.

Niet iedere locatie heeft daarvoor een aparte snoezelruimte nodig. Met een snoezelkar kun je licht, muziek, geuren en voelmaterialen naar een groep, woning of slaapkamer brengen. Zo kun je elementen van het snoezelen ook inzetten in het dagelijks leven.

Voor Nina zit de waarde uiteindelijk in wat ze bij cliënten ziet. “Er hangt een hele relaxte en ontspannen sfeer.” En als het snoezelmoment voorbij is? “Dan hoor ik meestal: ‘Oh, dat was lekker.’”

Vernieuwde snoezelruimte

Sinds 2025 heeft De Kosmos een volledig vernieuwde snoezelruimte. De oude ruimte was sterk verouderd. Dankzij onder meer een inzamelingsactie van Vrienden van Abrona kon De Kosmos de ruimte opnieuw inrichten. Samen met de leverancier keek het team welke materialen pasten bij de cliënten en het gebruik van de ruimte. Begeleiders kregen uitleg over de materialen en leerden hoe ze bijvoorbeeld muziek, trillingen en geuren kunnen inzetten.