Gedragsdeskundige Janne over de zoektocht achter moeilijk verstaanbaar gedrag

22 oktober 2026

Wat vertelt gedrag eigenlijk? Voor Janne, gedragskundige bij Abrona, begint daar de zoektocht. Niet alleen kijken naar wat iemand doet, maar vooral proberen te begrijpen waarom. Tijdens een recente Expert Talk voor geïnteresseerden die geïnteresseerd zijn in werken in de gehandicaptenzorg, vertelde ze over haar vak en liet zien hoe vertrouwen, voorspelbaarheid en kleine stappen kunnen bijdragen aan ontwikkeling. Een wereld waarin kleine stappen soms grote successen zijn.

Totaalbeeld van de cliënt

De gedragsdeskundige werkt samen met de coördinerend begeleider en de teammanager aan passende zorg voor de cliënt. Samen zorgen zij ervoor dat cliënten de begeleiding krijgen die aansluit bij hun mogelijkheden, behoeften en geschiedenis. Daarbij gaat het om verschillende factoren. Diagnostiek speelt een rol, maar ook dossieranalyse, observaties, gesprekken met begeleiders en contact met familieleden. Al die informatie samen vormt een totaalbeeld van de cliënt. “Je kijkt naar waar iemand vandaan komt, wat hij nodig en wat hij aankan.”

Vertrouwen bouw je elke dag

Tijdens de Expert Talk in september stond één onderwerp centraal: vertrouwen bouwen vanuit voorspelbaarheid. Een thema dat nauw verbonden is met de cliënten op Zonnelaan 202, waar Janne werkt. “Veel bewoners hebben in hun leven ingrijpende dingen meegemaakt. Soms zijn er hechtingsproblemen ontstaan of trauma’s die nog steeds invloed hebben op hun dagelijks functioneren. Daarom zijn we eigenlijk de hele dag bezig met vertrouwen opbouwen. Vertrouwen ontstaat door samen dingen te doen, succeservaringen op te doen en als begeleider betrouwbaar te zijn.”

Voorspelbaarheid ook belangrijk

Maar volgens Janne is er nog iets minstens zo belangrijk: voorspelbaarheid. “Je wilt niet dat alles afhankelijk is van één begeleider. Daarom zijn vaste ritmes en routines zo belangrijk. Zeker voor cliënten met autisme geven die structuur en duidelijkheid. Wanneer cliënten weten wat er gaat gebeuren, wie er komt en wat er van hen verwacht wordt, daalt vaak de spanning. Daardoor ontstaat ruimte om nieuwe stappen te zetten.”

Een kleine stap kan veel betekenen

Hoe groot zo’n stap kan zijn, laat een cliënt zien die lange tijd nauwelijks buiten de woning kwam. Samen met de begeleiding werkte hij heel geleidelijk toe naar dagbesteding buiten de groep. “Eerst werkten we aan zijn conditie”, vertelt Janne. “Hij ging tafeltennissen op de woning. Daarna volgden korte wandelingen. Pas toen dat vertrouwd voelde, ontstond ruimte voor een volgende stap: samen met begeleiding naar buiten om in de tuin te werken. Door vertrouwen uit te spreken, duidelijk te zijn over verwachtingen en het ritme vast te houden, zagen we dat zijn stress afnam. Daardoor kon hij die kleine stapjes zetten.”

Dat soort ontwikkelingen lijken misschien klein, maar hebben vaak een enorme impact op kwaliteit van leven. “Als iemand weer een kop koffie buitenshuis durft te drinken, samen gaat koken of zelf zijn appartement schoonmaakt, dan zijn dat hele waardevolle successen.”

Gedrag begrijpen in plaats van bestrijden

Wat zit er áchter gedrag? Dat vraagt om verder kijken dan het gedrag dat op dat moment zichtbaar is. Waarom reageert iemand zoals hij reageert? Welke behoefte zit daaronder? En welke angst, onzekerheid of eerdere ervaringen kunnen een rol spelen? Alleen ingrijpen op het moment dat iets misgaat, is volgens niet genoeg. “Dan reageer je op het topje van de ijsberg. Juist door goed naar de mens achter het gedrag te kijken, kun je problemen vaak voorkomen.”

Een standaardaanpak bestaat daarbij niet. Waar de ene cliënt behoefte heeft aan duidelijke richting, heeft een ander juist ruimte uitnodiging nodig. De gedragsdeskundige helpt het team om die verschillen te herkennen en de begeleiding daarop af te stemmen.

Samen één lijn trekken

Die aanpak valt of staat met samenwerking. “Je moet het echt samen doen met je team”, benadrukt Janne. “Zorg dat je met elkaar voorspelbaarheid creëert en niet zomaar iets doet. Werk vanuit een gezamenlijke visie.” Dat betekent rapportages lezen, overdrachten bijwonen, situaties bespreken en steeds opnieuw uitleggen waarom bepaalde keuzes worden gemaakt. Juist die gezamenlijke aanpak maakt volgens haar het verschil voor cliënten.

De kracht van ontwikkeling

Ook na tien jaar als gedragsdeskundige is Janne nog niet uitgepuzzeld. Juist de complexiteit maakt het vak voor haar interessant. “Ik vind het puzzelen leuk. Wie is deze cliënt? Waarom doet iemand wat hij doet? En hoe beïnvloeden het team, de familie en het netwerk elkaar?”

Maar misschien nog belangrijker zijn de momenten waarop cliënten zichzelf verrassen. Zoals die bewoner die op een dag besloot zijn eigen kamer schoon te maken. “Ik liep binnen en dacht: wauw. Dat zijn de momenten waar ik ontzettend trots op ben.”