Dag van de logopedie: communicatie als sleutel tot meedoen

6 maart 2026

Communicatie lijkt vanzelfsprekend. We praten, luisteren, reageren. Maar voor veel mensen met een verstandelijke beperking is communiceren minder eenvoudig. Woorden ontbreken soms, taal wordt anders begrepen of informatie is te complex. Op de Dag van de Logopedie vertellen Anita, Jip en Marjolein, logopedisten bij Abrona, over hun werk en over cliëntcommunicatie: hoe zorg je dat iemand zich verstaanbaar kan maken en zelf ook begrepen wordt?

Logopedisten bij Abrona ondersteunen cliënten bij gehoorproblemen, bij moeilijkheden rondom eten en drinken én bij communicatie: om duidelijk te maken wat je nodig hebt.

Dit jaar staat het thema cliëntcommunicatie centraal tijdens de Dag van de Logopedie. En communicatie is altijd tweerichtingsverkeer. “Het gaat er niet alleen om dat iemand iets kan zeggen of duidelijk maken. Het is minstens zo belangrijk dat ook de begeleiders en familie begrijpen wat de cliënt bedoelt én dat de cliënt begrijpt wat de ander zegt.”

Eerst begrijpen hoe iemand communiceert

Om goed aan te kunnen sluiten, begint ieder traject met zorgvuldig onderzoek. Wat begrijpt iemand precies? Hoe verwerkt diegene informatie? Waar ontstaan misverstanden? En wat gaat al goed?

Daarbij kijken logopedisten niet alleen vanuit hun eigen discipline. Gedrag, medische factoren of motorische mogelijkheden kunnen invloed hebben op communicatie. Daarom stemmen ze regelmatig af met bijvoorbeeld de arts VG, gedragsdeskundige of fysiotherapeut. Zo ontstaat een compleet beeld van de cliënt. Pas wanneer dat totaalbeeld helder is, bepaalt logopedie welke aanpak of welk communicatiemiddel passend is.

Pictogrammen als maatwerk

Een veelgebruikt hulpmiddel is het pictogram. Maar een picto is nooit zomaar een plaatje. “Een afbeelding moet precies uitbeelden wat je bedoelt. Dat lijkt eenvoudig, maar dat is het niet. Voor de ene cliënt is een eenvoudige zwart-wit-afbeelding voldoende. Voor een ander is er meer context nodig. En soms werkt een pictogram helemaal niet.”

Abrona werkt met verschillende pictobibliotheken en programma’s om beelden te genereren en aan te passen. Soms staat er tekst bij, soms juist niet. Het niveau van detail stemt de logopedist af op de cliënt.

Pictogrammen zijn niet de enige mogelijkheid. “Voor sommige cliënten werkt een foto beter, omdat die concreter is. Anderen hebben baat bij geschreven taal. En er zijn cliënten voor wie zelfs afbeeldingen te abstract zijn, dan werken we met voorwerpen.”

Overzicht geeft rust

Communicatieondersteuning zetten logopedisten en begeleiders vaak in om overzicht te creëren in de dag. Een cliënt die kan lezen en schrijven, bleek bijvoorbeeld toch moeite te hebben met het indelen van zijn vrije tijd. “Een geschreven planning gaf onvoldoende houvast. Door pictogrammen toe te voegen aan zijn dagindeling ontstond meer structuur. Zelfstandig je tijd indelen is ingewikkeld. Een visuele ondersteuning kan dan net het verschil maken. Het helpt iemand overzicht te houden en zelfstandiger te functioneren.

Op groepswoningen hangen ook digiborden waarop de dag visueel wordt weergegeven: wie werkt er vandaag, wat staat er op het programma, wat eten we vanavond? Ook dat is communicatieondersteuning.”

Technologie als ondersteuning

Waar logopedisten en begeleiders vroeger vooral met communicatieboekjes en losse kaarten werkten, gebruiken ze tegenwoordig ook tablets, apps en spraakcomputers.

Bij de inzet van zulke hulpmiddelen werkt logopedie, wanneer nodig, samen met externe leveranciers en specialisten. Zij denken mee over wat technisch en praktisch haalbaar is. “Je wilt zeker weten dat een cliënt er echt mee kan werken en dat het aansluit bij zijn of haar mogelijkheden.

Maar… het traject begint altijd met tastbare middelen, zoals een communicatiekaart of -boek. Pas wanneer iemand begrijpt hoe het systeem werkt, kan diegene een overstap maken naar een digitaal hulpmiddel. Technologie is daarbij geen doel op zich, maar een middel om communicatie toegankelijker te maken.”

De dagelijkse praktijk

Een communicatiesysteem werkt alleen als het in het dagelijks leven wordt gebruikt, benadrukken de logopedisten. Daarom spelen begeleiders een belangrijke rol. “Logopedisten observeren op de woning of dagbesteding, denken mee in praktische oplossingen en stemmen adviezen af op wat haalbaar is in de praktijk.”

Soms betekent dat kleine aanpassingen: kortere zinnen gebruiken, meer tijd nemen voor een antwoord of vaste momenten creëren waarop een cliënt keuzes kan maken met behulp van pictogrammen of foto’s. “Door begeleiders actief te betrekken, wordt communicatieondersteuning geen los hulpmiddel, maar een vast onderdeel van de begeleiding”.

Lees meer over logopedie bij Abrona: Logopedie | Abrona